خوردنیهای تابو (Taboo Foods & Drinks)
غذاهای تابو:
- دوزیستان و خزندگان:
یهودیت خوردن دوزیستان، از جمله قورباغه و خزندگان شامل مار و تمساح را شدیدا نهی کرده است. در برخی فرهنگهای دیگر ران قورباغه و گوشت تمساح لذیذ دانسته شده و این جانوران به صورت تجاری پرورش داده میشوند. از سوی دیگر گوشت سوسمار در بسیاری کشورهای عربی مصرف میشود.
- خفاش:
برخی اقلیتهای اندونزی خفاش را غذایی بسیار لذیذ میدانند.
- پرندگان:
مصرف گوشت شترمرغ در تورات تحریم شده است.
قو زمانی یک غذای سلطنتی بوده است و در عصر جدید، قوها در اروپا و آمریکا تحت حفاظت قرار گرفتند.
در بسیاری از فرهنگها، از پرندگان مردارخوار، شامل کرکس و کلاغ دوری میشود چرا که آنها را ناقل بیماریها، ناپاک و مرتبط با مرگ میشناسند. زاغ در این میان یک استثناست و غذایی محلی از آن تهیه و حتی در برخی رستوانهای لندن نیز عرضه میشود.
- شتر:
خوردن گوشت شتر شدیدا در تورات نهی شده است. با اینکه شتر از نشخوارکنندگان است ولی تورات آن را نجس دانسته است.
خوردن گوشت شتر در اسلام مجاز بوده و در شبه جزیره عربستان، سنت است، بهخصوص کوهان شتر که بسیار خوشمزه شمرده شده و در مناسبتهای ویژه مصرف میشود.
- گربه:
گربه در چین و ویتنام خورده میشود. همچنین از آن در برخی غذاهای پرویی، برای طعم دادن به غذا استفاده میشود
در سال ۲۰۰۸ گزارشی منتشر شد که گربه بخش عمدهای از سبد غذایی در گوانگدونگ در چین را تشکیل میدهد.
اصطلاح «خرگوش پشتبامی» به گوشت گربه گفته میشد که به جای گوشت خرگوش صحرایی عرضه گردد. بعد از جداکردن پوست، پا، سر و دم لاشه گربه و خرگوش صحرایی شبیه هم به نظر میرسند و تنها راه تشخیص آنها دقت به استخوان کتف آنهاست که در تیره گربهسانان متفاوت است.
اهالی ویچنزا در شمال ایتالیا، به خوردن گربه مشهورند گرچه این کار در چند دهه اخیر دیگر انجام نمیشود.
در بعضی شهرهای شمال ویتنام، رستورانها خوراک گربه را با عنوان «ببر کوچک» تبلیغ میکنند، در حالی که گربهها را میتوان درون قفس در رستوران مشاهده کرد.
- گاو:
بسیاری از هندوها، گیاه خوارند و از خوردن گوشت خودداری مینمایند. هندوهایی که گوشت میخورند هم از گوشت گوساله میپرهیزند، چرا که گاو در هندوئیسم جایگاه مقدسی دارد. مصرف این گوشت، بی احترامی به گاو است.
مطابق قانون هند، کشتار احشام ماده (مثل گاو) تقریبا در تمامی ایالتهای این کشور، به جز کرالا، بنگال غربی و هفت ایالت خواهر، ممنوع است. کشتار گاو شدیدا احساسات عمومی هندوها را جریحهدار میکند.
بسیاری از زرتشتیان نیز گوشت گاو را نمیخورند چون زمانی که زرتشت در کودکی در خطر کشتهشدن بوده، گاو زندگی او را نجات داده است. متون پهلوی حاکی از آن است که زرتشت کاملا گیاهخوار بوده است.
- سختپوستان و سایر غذاهای دریایی:
تقریبا تمامی آبزیان به غیر از ماهی، مانند صدف، لابستر، خرچنگ و میگو، در یهودیت تحریم شدهاند.
شیعیان آبزیان بدون فلس (به استثنای میگو) را حلال نمیدانند و در مورد تعلق لابستر به گروه میگو یا خرچنگ اختلاف نظر وجود دارد.
- گوزن:
گوزن شمالی در آلاسکا، نروژ، سوئد، فنلاند، روسیه و کانادا غذایی پر طرفدار است اما این کار در انگلستان و ایرلند غیر عادی است. محترم شدن این حیوان احتمالا از قصه گوزن شمالی همراه بابا نوئل در شب کریسمس ناشی شده است.
- سگ:
مطابق با متون قدیمی هندو، گوشت سگ ناپاکترین غذای ممکن است. مصرف گوشت سگ همچنین مطابق شریعت اسلام و یهود حرام است.
در شرق آسیا، در ویتنام، چین و کره گوشت سگ جزو غذاهای بسیار لذیذ به شمار می آید.
- فیل:
در مرکز و غرب آفریقا فیلها برای گوشتشان شکار میشوند.
برخی مردم تایلند بر این باورند که خوردن گوشت فیل موجب تقویت نیروی جنسی میشود.
- ماهی:
مردمان سومالیایی خوردن ماهی را تابو میدارند و با اقلیتی که ماهی میخورند ازدواج نمیکنند.
تابوی خوردن ماهی همچنین میان چادرنشینان و کشاورزان مناطق کوهستانی (و حتی در مواردی مناطق ساحلی) در مصر، اتیوپی، اریتره، سومالی، کنیا و تانزانیا وجود دارد.
در یهودیت نیز برخی انواع ماهی مثل مارماهی آب شیرین و تمامی گونههای گربهماهی تحریم شدهاند.
مسلمانان اهل سنت در مورد ماهیها انعطافپذیری بیشتری دارند و گربهماهی، مارماهی و سایر ماهیان بدون فلس را حلال میدانند.
- قارچ:
روحانیان برهمایی و بعضا بودایی از مصرف قارچ و تمام محصولات تیره پیازیان خودداری میکنند. تصور بر این است که این غذاها به حواس لطمه میزنند و پرهیز از قارچها به دلیل این است که در شب رشد میکنند.
- خوکچههندی:
خوکچه هندی بخش مهمی از غذای مردم پرو و برخی مناطق کوهستانی اکوادور را تشکیل میدهد.
خوکچه در منوی اکثر رستورانهای لیما و سایر شهرهای پرو یافت میشود.
گوشت این جانور همچنین به ایالات متحده آمریکا صادر میشود.
گرچه ایالت نیویورک خوردن خوکچه را مجار میداند، ولی شهر نیویورک مصرف آن را ممنوع کرده است.
- اسب و خر:
گوشت اسب در سبد مصرف بسیاری از کشورها، از جمله ایتالیا، هلند، بلژیک، فرانسه، سوئیس، اسلوونی، صربستان، ایسلند و قزاقستان قرار دارد.
اما همین گوشت در بسیاری از کشورها و ادیان تابو است. در یهودیت گوشت اسب حرام است.
مصرف گوشت اسب در کشورهای انگلیسیزبان نامتداول است. در کانادا فروش گوشت اسب قانونی است ولی به سختی و تنها در ایالت فرانسوی زبان کبک و برخی رستورانهای فرانسوی در مناطق دیگر، پیدا میشود.
در اسلام، اهل سنت معتقدند که پیامبر در یک روز گوشت خر و ازدواج موقت را منسوخ و حرام کرده است در حالی که این دو قبل از آن حلال بودهاند. اما شیعیان این حدیث را انکار میکنند و هیچکدام از این دو را حرام نمیدانند. با این حال بر اساس یک تابوی فرهنگی گوشت الاغ در ایران مصرف نمیشود و در مواردی که رستورانها آن را به عنوان گوشت دیگری عرضه کنند با آن به عنوان یک عمل غیر قانونی برخورد میشود.
- حشرات:
به استثنای ملخ، سایر حشرات در دین یهود تحریم شدهاند و حتی توصیه شده غذاها قبل از مصرف مورد بازبینی قرار گیرند تا حشرهای در آنها نباشد.
در اسلام ملخ حلال شمره شده و در کنار ماهیها دو موردی هستند که نیاز به ذبح اسلامی ندارند.
بسیاری گیاهخواران از عسل نیز به عنوان یک فراورده حیوانی پرهیز میکنند اما برخی با این عقیده موافق نیستند و تصور میکنند عسل بیشتر یک محصول گیاهی است تا حیوانی.
- جانوران زنده:
قانون اسلام و یهود هر عضوی که از موجود زنده جدا شده باشد را حرام میداند. هر چند که در هر دو دین ذبح فقط برای حیوانات و پرندگان مورد نیاز است، ولی ماهیها هم باید قبل از خوردن به نحوی کشته شده باشند.
عرضه این غذاها در بعضی کشورها ممنوع نیست، نمونه ای از آن میگوی زنده است که مصرف آن هم در خانهها و هم رستورانهای شانگهای رواج دارد. میگوها معمولا در کاسهای از پر از الکل انداخته میشوند و به همین علت بی حس و حال میگردند. این غذا میگوی مست نام دارد.
- کله پاچه و اعضای تودلی:
کله پاچه و نیز اعضای تودلی، مانند دل، جگر، قلوه، حلقوم، سیرابی و شیردان، برای بسیاری از مردم استرالیا، کانادا و آمریکا خوردن این غذاها تهوعآور است. در نظر مردم این کشورها، این اجزا تنها به درد تولید غذاهای موسوم به «غذای آماده گوشتدار» (برای حیوانات خانگی) میخورد.
در برخی کشورها، از جمله اتحادیه اروپا، مصرف مغز گاو به دلیل احتمال ابتلا به جنون گاوی ممنوع شده است.
دنبلان نیز موردی است که در نظر اهل سنت حلال و در نظر شیعیان مکروه است. در واقع اهل سنت هیچ عضو از حیوانی که ذبح شرعی شده باشد را حرام نمیدانند.
- خوک:
بنا به گزارش اداره کشاوری آمریکا، گوشت خوک بیشترین گوشتی است که در سراسر جهان مصرف میشود. خوردن گوشت خوک برای مسلمانان، یهودیان و برخی فرقههای مسیحی، مانند اعضای گروه روز هفتم، ممنوع است.
- خرگوش:
تورات، خرگوشها را در دسته حیوانات ناپاک قرار داده است چرا که آنها سم ندارند، گوشت خرگوش نزد اهل سنت حلال است و غذاهای سنتی در مصر به شمار میآید. با این حال شیعیان مصرف آن را حرام میدانند.
- موش:
موشها معمولا در مناطق روستایی تایلند، ویتنام و سایر مناطق هندوچین مصرف میشوند. موشهای بزرگ و کوچک منبعی غنی از پروتئین در آفریقا هستند. موشهای بامبو هم در مناطق فقیر جنوب شرق آسیا مصرف میشوند.
در غنا موجودی مورد مصرف است که هیچ ربطی به موش ندارد ولی به اشتباه موش خوانده میشود در حالی که گونه آن نزدیک به تشی است.
در ژیروند فرانسه، موشها در شراب فروشیها نگهداری شده و با آتش حاصل از چوب بشکههای شراب پخته و عرضه میشوند.
-حلزون:
حلزون های خاکی در چین و بسیاری کشورهای آسیایی و همچنین فرانسه، ایتالیا، یونان و سایر کشورهای مدیترانهای، غذایی خوشمزه به حساب میآید. با این وجود، خوردن حلزون در انگلستان، ایرلند و ایالات متحده عملی نفرتانگیز است.
حلزونهای آبی (اعم از آب شور و شیرین) نیز در بخشهای زیادی از جهان مصرف میشوند.
- صیفیجات:
برای برخی فرقههای دین جین، هندو و بودایی صیفیجاتی از رده پیازیان تابو هستند. بسیاری از هندوها خوردن سیر و پیاز را همراه با غذاهای غیرگیاهی در ماههای مقدس هندوها نهی میکنند.
آشپزی بودایی چینی به طور سنتی استفاده از سیر، موسیر و پیاز را ممنوع کرده است چرا که مردمان کشمیری برهمایی، غذاهای با بوی شدید را همانند سیر و پیاز و فلفل را مجاز نمیدانند و معتقدند غذاهای پرادویه احساسات پست را در انسان فعال میکنند.
- نهنگ:
صید و مصرف گوشت نهنگ در ایسلند، نروژ و ژاپن متداول است.
مسلمانان (اهل سنت) مصرف گوشت نهنگ را مجاز میدانند .
- نخستیان:
مصرف گوشت انواع میمون و گوریل (نخستیان) در مناطق روستایی آفریقای سیاه کاملا متداول است.
بونوبوها (شامپانزههای کوتوله) در مقیاس گستردهای در کنگو شکار میشوند، به حدی که امروزه در دسته گونههای در معرض خطر قرار گرفتهاند. در برخی قسمتهای این کشور نیز کله پاچه شامپانزه غذایی بسیار لذیذ به حساب میآید و برای میهمانان ویژه سرو میشود.
میمون، به ویژه مغز میمون، همچنین در شرق آسیا و خصوصا در اندونزی خورده میشود.
- گوشت انسان:
در میان تمام گوشتهایی که خوردنشان تابو است، گوشت انسان دارای شدیدترین حرمت است.
این کار امروزه در هیچ کجا یک سنت معمول نیست، اما این کار زمانی در همه جای دنیا متداول بوده است.
- جنین جانوران:
کوتیپی یکی از غذاهای هندی-انگلیسی است که در آن جنین جانور، بره تودلی، طبخ میگردد. همچنین بلوت نام غذایی در جنوب شرق آسیاست که در آن تخم حاوی جوجه مرغ خانگی آب پز میشود. جوجه مرغ خانگی پس از ۲۱ روز از تخم خارج میشوند و برای تهیه این غذا تخم ۱۷ روزهبه مصرف می رسد.
- الکل:
بسیاری ادیان شامل اسلام، بهائیت، دین بودا، دین هندو، دین جین، و نیز بسیاری از شاخههای مسیحیت مصرف نوشیدنیهای الکلی را حرام دانستهاند. یهود هم گرچه ممنوعیتی در این رابطه ندارند اما زیادهروی را جایز نمیداند.
- خون:
در اسلام و یهود مصرف خون حرام است و مطابق انجیل، استفاده از خون فقط در موارد عبادی مجاز است.
- چای و قهوه:
چای و قهوه برای اعضای فرقه کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخر زمان تابو است.
- شیر انسان:
باوجود آنکه همه استفاده از شیر انسان را جهت مصرف نوزاد میپذیرند ولی در بسیاری فرهنگها خوردن این شیر برای بزرگسالان تابو حساب میشود.
- نمک:
در روش آشپزی ایتا که در اصل متعلق به جامائیکا است، به دلایل مذهبی از مصرف نمک در غذاها خودداری میشود.
( دکتر جواد یعقوبی )